https://jtdm.irost.ir/ مدیریت توسعه فناوری fa daily 1 Thu, 22 May 2025 00:00:00 +0330 Thu, 22 May 2025 00:00:00 +0330 https://jtdm.irost.ir/article_1587.html یکی از علل ریشه‌ای عدم توسعه بسیاری از فناوری‌ها در کشورهای در حال توسعه عدم توجه به الگوی حکمرانی گذار فناورانه در این کشورها است. هدف از این مقاله پاسخ به این سوال است که «گذار به سمت انرژی‌های تجدیدپذیر در ایران با چه قفل‌شدگی‌هایی از منظر روابط قدرت و تعارضات میان بازیگران مواجه است؟». در این مقاله، با بررسی مبانی نظری قدرت، گذار فناورانه و رویکرد چند بازیگری، چارچوبی اجتماعی-سیاسی برای تحلیل گذار استخراج و سپس با انجام مصاحبه با متخصصین، فرآیند گذار به سمت انرژی‌های تجدیدپذیر تشریح و قفل‌شدگی‌های این گذار در ایران تبیین شده است. نتایج نشان می‌دهد که دولت با قدرتمند‌سازی شرکت‌های فعال در انرژی‌های تجدیدپذیر و در اختیار قرار دادن منابع مالی توانسته است به توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر کمک کند، ولی این حمایت‌ها باعث گذار نشده است. تحلیل تعارضات موجود نشان می دهد که علی‌رغم قدرتمندسازی بخش خصوصی، همچنان تعارضات بین بازیگران بخش انرژی‌های فسیلی و تجدیدپذیر وجود دارد. این تعارضات، به دلیل چالش‌های اقتصادی ناشی از روابط بین‌المللی ایران (فشار سطح دورنما) و ساختارهای محدودکننده تجدیدپذیرها (قیمت یارانه‌ای گاز) تشدید شده است. لذا دولت می‌تواند با تمرکز بر حذف یارانه گاز نیروگاه‌های فسیلی باعث تغییر ترجیحات بازیگران بخش خصوصی به سمت توسعه تجدیدپذیرها شود. https://jtdm.irost.ir/article_1633.html صنعت ۴.۰ به عنوان چهارمین انقلاب صنعتی، با بهره‌گیری از فناوری‌هایی همچون کلان‌داده، اینترنت اشیاء و رایانش ابری، موجب تحول اساسی در نحوه طراحی، مدیریت و کنترل زنجیره‌های تأمین شده است. این تحولات به‌ویژه برای شرکت‌های کوچک و متوسط که با محدودیت منابع و فشار رقابتی مواجه‌اند، اهمیتی دوچندان دارد. پژوهش حاضر با هدف بررسی تأثیر فناوری‌های صنعت ۴.۰ بر عملکرد زنجیره تأمین شرکت‌های کوچک و متوسط شهرک صنعتی یزد انجام شده است. در این مطالعه، نقش میانجی دو عامل زنجیره تأمین تاب‌آور و زنجیره تأمین چابک نیز مورد بررسی قرارگرفته است. این تحقیق از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، توصیفی-همبستگی است که با رویکرد پیمایشی اجرا شده است. جامعه آماری پژوهش را ۲۳۰ نفر از مدیران و کارکنان شرکت‌های کوچک و متوسط مستقر در شهرک صنعتی یزد تشکیل می‌دهند که با استفاده از روش نمونه‌گیری در دسترس انتخاب شدند. برای تعیین حجم نمونه، با توجه به تکنیک مدل‌سازی معادلات ساختاری و بر اساس فرمول q15< n < q5 که در آن q تعداد سؤالات پرسشنامه است، حجم نمونه ۱۴۲ نفر تعیین شد که این تعداد، ۱۱۶ پرسشنامه قابل تحلیل بازگردانده شد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که صنعت ۴.۰ تأثیر مثبت و معناداری بر عملکرد زنجیره تأمین دارد. https://jtdm.irost.ir/article_1635.html این پژوهش به بهره گیری از رویکرد فراترکیب و بر پایه مرور نظام‌مند 30 منبع شامل مقالات علمی، گزارش‌های سیاستی بین‌المللی منتشر شده توسط سازمان همکاری اقتصادی و توسعه (OECD) و مجمع جهانی اقتصاد (WEF) و اسناد رسمی منتشرشده توسط سایر نهادهای بین المللی انجام شده است، به شناسایی فرصت‌ها، چالش‌ها و الزامات سیاستی برای هم‌راستایی صنعت 4.0 با توسعه پایدار پرداخته است. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهند که در بعد اقتصادی، فناوری‌های پیشرفته بهره‌وری و رقابت‌پذیری را افزایش می‌دهند، اما هزینه‌های بالا و وابستگی به فناوری خارجی موانع جدی ایجاد می‌کنند. در بعد اجتماعی، این فناوری‌ها دسترسی به آموزش و خدمات عمومی را بهبود می‌بخشند، اما نابرابری و شکاف دیجیتال و بیکاری ناشی از اتوماسیون را تشدید می‌کنند. در بعد زیست‌محیطی، مصرف انرژی و آلاینده‌ها کاهش می‌یابد، اما تولید زباله‌های الکترونیکی و مصرف انرژی در مراکز داده چالش‌آفرین است. نتایج حاکی از ضرورت تقویت زیرساخت‌های دیجیتال، توسعه مهارت‌های نیروی کار، تدوین استانداردهای زیست‌محیطی و گسترش همکاری‌های بین‌المللی هم در زمینه توسعه فناوری و هم در زمینه حکمرانی و سیاستگذاری فناوری های نوظهور است. در ایران، توجه به نقش تحریم‌ها، کمبود زیرساخت‌ها، دانش و مهارت های نیروی انسانی و نابرابری‌های منطقه‌ای در سیاست‌گذاری برای گذار به صنعت 4.0 ضروری است. https://jtdm.irost.ir/article_1636.html هدف پژوهش، ارائه مدل انتقال فناوری کشورهای پیشرو در صنعت پتروشیمی به ایران با رویکرد پیچیدگی اقتصادی است.پژوهش حاضر با بهره‌گیری از رویکرد آمیخته اکتشافی (کیفی–کمی)انجام شد.در فاز کیفی،جامعه آماری متشکل از خبرگان و صاحب‌نظران حوزه انتقال فناوری، سیاست‌گذاری علم و فناوری و مدیران ارشد شرکت‌های پتروشیمی خلیج فارس بود. نمونه‌گیری به روش هدفمند و با تکنیک گلوله‌برفی تا اشباع نظری (15 نفر) انجام شد. ابزار گردآوری داده‌ها،مصاحبه نیمه‌ساختاریافته بود.داده‌های کیفی با روش تحلیل مضمون و به کمک نرم‌افزار MAXQDA تحلیل شدند،در این فرایند، مراحل کدگذاری باز،شکل‌دهی و دسته‌بندی مفاهیم و تفسیر یافته‌ها طی شد و برای ارتقاء اعتبار نتایج از بازبینی مشارکت‌کنندگان، کدگذاری موازی و ضریب توافق کاپا بهره گرفته شد.در فاز کمی،جامعه آماری شامل مدیران، کارکنان شرکت‌های پتروشیمی تابعه خلیج فارس بود که با روش نمونه‌گیری تصادفی طبقه‌ای و براساس فرمول کوکران،330 نفر انتخاب شدند.ابزار گردآوری داده‌ها، پرسشنامه محقق‌ساخته بر اساس شاخص‌های استخراج‌شده از بخش کیفی بود که اعتبار و پایایی آن با نظر خبرگان، تحلیل عاملی و آلفای کرونباخ تأیید شد.داده‌های کمی با نرم‌افزار SmartPLS و روش مدل‌سازی معادلات ساختاری تحلیل گردید.نتایج پژوهش به طراحی مدل بومی انتقال فناوری برای صنعت پتروشیمی کشور منتهی شد که می‌تواند مبنای سیاست‌گذاری‌های توسعه فناورانه در این حوزه قرار گیرد. https://jtdm.irost.ir/article_1646.html انتقال تحقیق و توسعه(ا.ت.ت) به خارج از شرکت‌ها و در سطح بین‌المللی جهت استفاده از فرصت‌هایی مانند هزینه کمتر، دسترسی به دانش‌های محلی، استفاده از سرریز فناوری و ایجاد درک بهتر از نیازهای بازار محلی یکی از فعالیت‌های رو به افزایش بوده است که موجب افزایش مطالعات در این حوزه شده است. بررسی نظام‌مند مطالعات تجربی این حوزه می‌تواند موجب شناخت عمیق‌تر این حوزه باشد. مطالعه حاضر، بر اساس فراترکیب مطالعات تجربی در بازه سال‌های 2000 تا 2020 به بررسی محرک‌ها و موانع موجود در تحقیقات بر تصمیم‌گیری و شدت ا.ت.ت و همچنین مقصد این استراتژی پرداخته است. نتایج عوامل متعدد را تشریح می‌کند که محرکی برای اجرای ا.ت.ت و محل آن است. نتایج پژوهش نشاندهنده آن است که شرکت‌ها بر اساس برخی از محرک‌ها مانند ویژگی‌های مقصد و مبدا، تجارب بین‌المللی، مکانیزم صیانت‌پذیری و با انگیزه‌هایی مانند صرفه‌جویی منابع و هزینه،اقدام به تصمیم به ا.ت.ت و تنظیم میزان آن می‌کنند و بر اساس توجه به عواملی مانند شرایط نهادی مقصد اقدام به انتخاب مکان ا.ت.ت می‌نمایند.شناسایی این عوامل منجر به یاری سیاستگذاران جهت توسعه راهکارهایی برای جذب ت.ت در کشور و شرکت‌ها جهت تقویت این استراتژی در درون و شناسایی مکان مناسب برای ا.ت.ت می‌شود. https://jtdm.irost.ir/article_1663.html پژوهش حاضر بر انسان‌نما بودن ربات‌های همکار و تأثیر آن بر متغیرهای شایستگی درک‌شده، ایمنی درک‌شده، تهدید درک‌شده و در نهایت پذیرش این ربات‌ها توسط کارکنان در صنعت خودروسازی متمرکز است. پژوهش حاضر از نوع کاربردی، توصیفی-همبستگی و مقطعی است. جامعه آماری پژوهش کارمندان صنعت خودروسازی کشور هستند و 384 نفر به عنوان نمونه‌ و با نمونه‌گیری تصادفی در نظر شدند. روایی و پایایی با استفاده از شاخص‌های آلفای کرونباخ، پایایی ترکیبی، AVE، بارهای عرضی و آزمون HTMT تأیید شد. برای آزمون نقش میانجی، تحلیل میانجی‌گری براساس شاخص VAF محاسبه گردید. در تجزیه‌و‌تحلیل داده‌های آماری، از رویکرد مدلسازی معادلات ساختاری استفاده شده است. نتایج پژوهش نشان داد که طراحی انسان‌نمای ربات‌های همکار تأثیر مثبتی بر افزایش ایمنی درک‌شده و شایستگی درک‌شده دارد، اما در عین حال می‌تواند تهدید درک‌شده را نیز افزایش دهد. با این حال، ایمنی درک‌شده نقش مهمی در پذیرش ربات‌های همکار ایفا می‌کند و می‌تواند تأثیر طراحی انسان‌نما را تقویت کند. پذیرش ربات‌های همکار یکی از حوزه‌های جدید در ادبیات است که تاکنون ابعاد آن به طور عمیق به خصوص در داخل کشور بررسی نشده است. یافته‌ها نشان می‌دهند که برای ارتقای پذیرش ربات‌های همکار، تمرکز بر کاهش احساس تهدید و افزایش ایمنی در طراحی ضروری است.