شناسایی چارچوب مفهومی زیست‌بوم کارآفرینی (مورد مطالعه: دانشگاه صنعتی شریف)

مرادی, محمدعلی; دادگرنژاد, شهاب; یعقوبی, بهاره

doi:10.22104/jtdm.2026.7211.3375

شناسایی چارچوب مفهومی زیست‌بوم کارآفرینی (مورد مطالعه: دانشگاه صنعتی شریف)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

محمدعلی مرادی ¹

شهاب دادگرنژاد ²

بهاره یعقوبی ³

¹ گروه آموزشی توسعه کارآفرینی دانشکده کارآفرینی دانشگاه تهران

² عضو هیات علمی وابسته دانشگان مدیریت دانشگاه تهران

³ دانشجوی کارشناسی ارشد دوم در کشور آلمان

10.22104/jtdm.2026.7211.3375

چکیده

اندیشه زیست‌بوم کارآفرینی یکی از رویکردهای نوین توسعه کارآفرینی است که دانشگاه‌ها در آن نقش محوری در خلق، انتقال و تجاری‌سازی دانش ایفا می‌کنند. با وجود گسترش پژوهش‌ها، مطالعات پیشین عمدتاً بر بازیگران و مؤلفه‌های درون‌زیست‌بومی متمرکز بوده و به تعامل میان سطوح مختلف زیست‌بوم، به‌ویژه سطوح کلان و بین‌المللی، کمتر پرداخته‌اند. هدف این پژوهش، توسعه یک چارچوب مفهومی چندسطحی برای زیست‌بوم کارآفرینی دانشگاهی از طریق تلفیق ادبیات نظری و شواهد میدانی در بستر دانشگاه صنعتی شریف است. پژوهش با رویکرد کیفی انجام شد و داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با ۱۷ نفر از خبرگان و کارآفرینان دانشگاه، به روش نمونه‌گیری هدفمند و گلوله‌برفی، گردآوری و با کدگذاری سه‌مرحله‌ای تحلیل شدند. یافته‌ها نشان می‌دهد زیست‌بوم کارآفرینی دانشگاهی یک نظام چندسطحی و هم‌تکاملی شامل سطوح بین‌الملل، کلان، میانه و خرد است که روابط پویا و بازخوردی میان سیاست‌ها، نهادها، سازمان‌های واسط و بازیگران کارآفرین را تبیین می‌کند. همچنین، نقش سیاست‌های عمومی، کیفیت نهادها، همکاری‌های علمی و فناورانه، جریان دانش، مهاجرت نخبگان و تحریم‌های اقتصادی در کنار عوامل دانشگاهی برجسته شده است. نوآوری پژوهش، ارائه چارچوبی مفهومی و چندسطحی مبتنی بر تلفیق نظری و اعتباربخشی میدانی است که می‌تواند مبنایی برای تحلیل و طراحی سیاست‌های توسعه کارآفرینی دانشگاهی در ایران باشد.

کلیدواژه‌ها

زیست‌بوم

سیاست‌های دولت

توسعه کارآفرینی

دانشگاه

ایران

موضوعات

همکاری دانشگاه-صنعت-دولت-جامعه

عنوان مقاله English

Identifying the Conceptual Framework of the Entrepreneurial Ecosystem (The Case of Sharif University of Technology)

نویسندگان English

Mohammad Ali Moradi ¹

Shahab Dadgarnejad ²

Bahare Yaghoubi ³

¹ Entrepreneurship Development Department, Faculty of Entrepreneurship, University of Tehran

² Adjunct professor of the faculty of the Faculty of Management, University of Tehran

³ Second Master's student in Germany

چکیده English

The entrepreneurial ecosystem perspective has become an influential approach to entrepreneurship development, assigning universities a central role in knowledge creation, transfer, and commercialization. However, existing studies mainly emphasize ecosystem actors and internal components while paying limited attention to interactions across macro and international levels. This study develops a multi-level conceptual framework for the university entrepreneurial ecosystem by integrating theoretical literature with qualitative evidence from Sharif University of Technology. Data were collected through semi-structured interviews with 17 entrepreneurs and experts using purposive and snowball sampling and analyzed through three-stage coding. The findings propose a co-evolutionary framework that explains structural relationships among four interconnected levels: international, macro, meso, and micro. Rather than merely identifying ecosystem components, the framework illustrates how dynamic interactions among policies, institutions, intermediary organizations, and entrepreneurial actors shape ecosystem development through continuous feedback mechanisms. The study further highlights the influence of public policies, institutional quality, international scientific collaboration, knowledge flows, brain drain, and economic sanctions alongside university-level factors. Its principal contribution is the development of a theoretically integrated and empirically validated multi-level framework that extends existing ecosystem research and provides a practical foundation for analyzing and designing university entrepreneurship policies in Iran and comparable contexts.

کلیدواژه‌ها English

Ecosystem

Government Policies

Entrepreneurship Development

University

Iran

Brown, R., & Mason, C. (2017). Looking inside the spiky bits: a critical review and conceptualisation of entrepreneurial ecosystems. Small Business Economics, 49(1), 11-30. https://doi.org/10.1007/s11187-017-9865-7.
Correia, M. P., Marques, C. S., Silva, R., & Ramadani, V. (2024). Academic Entrepreneurship Ecosystems: Systematic Literature Review and Future Research Directions. Journal of the Knowledge Economy, 1-31. https://doi.org/10.1007/s13132-024-01819-x.
Creswell, J. W. J. D., & Poth, C. N. (2016). Qualitative research inquiry and design: Choosing among five approaches. Lincoln: University of Nebraska. https://www.google.com/books/edition/Qualitative_Inquiry_and_Research_Design/DLbBDQAAQBAJ?hl=en&gbpv=0.
Danaeefard, Hassan., Alvani, Seyed Mehdi., & Azar, Adel. (2015). Qualitative research methodology in management: A comprehensive approach (3rd ed.). Tehran: Safar Publishing, [in Persian].
Entezari, Yaghoub. (2019). Requirements for the development of a university-based entrepreneurial ecosystem in Iran. Quarterly Journal of Research and Planning in Higher Education, 25(1), 1–25. https://journal.irphe.ac.ir/article_702967_a83d5f12c1a58d27a4265f24032d3ac0.pdf?lang=en [in Persian].
Etzkowitz, H., & Leydesdorff, L. (2000). The dynamics of innovation: From National Systems and "Mode 2" to a Triple Helix of university-industry-government relations. Research Policy, 29(2), 109-123. https://doi.org/10.1016/S0048-7333(99)00055-4.

HajiAkhoondi, E., Hashemzadeh, G., & Booshehri, A. (2022). Presenting a model of organizational factors affecting the success of open innovation in the digital business ecosystem of Iran. Journal of Technology Development Management, 10(2), 51-72. 10.22104/jtdm.2023.5479.2980. [in Persian].
Hayter, C. S., Nelson, A. J., Zayed, S., & O’Connor, A. C. (2018). Conceptualizing academic entrepreneurship ecosystems: A review, analysis and extension of the literature. The Journal of Technology Transfer, 43(4), 1039-1082. https://doi.org/10.1007/s10961-018-9657-5.
Isenberg, D. J. (2010). How to start an entrepreneurial revolution. Harvard business review, 88(6), 40-50. https://growthorientedsustainableentrepreneurship.wordpress.com/wp-content/uploads/2016/07/en-how-to-start-an-entrepreneurial-revolution.pdf.
Khaledi, A., Elahi, S., & Asadi Fard, R. (2022). Asymmetric technological collaboration between large and small knowledge-based firms in Iran's nanotechnology sector in the innovation ecosystem. Journal of Technology Development Management, 10(2), 123-152.
https://doi.org/10.22104/jtdm.2023.5412.2945. [in Persian].
Kordshouli, H. R., Yousefi, S. H., Alimohammadlou, M., & Askarifar, K. (2024). Detecting, visualizing, and analyzing trends and patterns in university-based entrepreneurial ecosystem literature. Management Review Quarterly, 1-32. https://doi.org/10.1007/s11301-024-00444-x.
Marginson, S. (2016). The worldwide trend to high participation higher education: Dynamics of social stratification in inclusive systems. Higher Education, 72(4), 413-434. https://doi.org/10.1007/s10734-016-0016-x.
Ostrom, E. (2019). Institutional rational choice: An assessment of the institutional analysis and development framework. In Theories of the Policy Process, Second Edition (pp. 21-64). Routledge. https://www.taylorfrancis.com/chapters/edit/10.4324/9780367274689-2/institutional-rational-choice-elinor-ostrom.
Pazirofteh, Z., Yousefi Saidabadi, R., & Fattahi, M. (2020). Presenting an Entrepreneurial University Development Model Based on Stabilized Knowledge-Based Businesses (A Case Study: Sharif University of Technology, Tehran, Iran). Journal of Educational Planning Studies, 9(17), 305-325. https://doi.org/10.22080/eps.2021.3192. [in Persian].
Secretariat of the Strategic Council of Sharif University of Technology. (2017). Strategic plan of Sharif University of Technology, Retrieved from http://csprd.sharif.ir. [in Persian].
Solberg Söilen, K. (2025). The Academic Ecosystem. In The Researcher's Journey: A Guide to Methodology and Academia in Social Sciences (pp. 235-353). Cham: Springer Nature Switzerland. https://doi.org/10.1007/978-3-031-91565-9_3.
Spigel, B. (2017b). The relational organization of entrepreneurial ecosystems. Entrepreneurship theory and practice, 41(1), 49-72. https://doi.org/10.1111/etap.12167.
Stam, E., & Spigel, B. (2016). Entrepreneurial ecosystems. In D. B. Audretsch, E. E. Lehmann, & A. R. Menter (Eds.), Handbook of Research on Innovation and Entrepreneurship (pp. 34-54). Edward Elgar Publishing.
Strauss, A., & Corbin, J. (1998). Basics of qualitative research techniques. Sage Publications, Inc.
Theodoraki, C., & Catanzaro, A. (2022). Widening the borders of entrepreneurial ecosystem through the international lens. The Journal of Technology Transfer, 47(2), 383-406.
https://doi.org/10.1007/s10961-021-09852-7.
Vice Presidency for Science and Technology. (2018). Summary report of the performance of the Vice Presidency for Science and Technology in 2018, Retrieved from https://isti.ir. [in Persian].
Wright M, Siegel D., Mustar P. (2017). An emerging ecosystem for student start-ups. Journal of Technology Transfer, 42, 909–922. https://doi.org/10.1007/s10961-017-9558-z.
Zare, A., & Beik, M. (2025). Presenting a Model of Students’ Entrepreneurial Resilience in the University Innovation Ecosystem. Journal of Technology Development Management, 13(2), e1705. 10.22104/jtdm.2026.7551.3404. [in Persian].